Programmering 
2010

Programmamaker beeldende kunst Peter Nijenhuis
peter@k13.nl

Openingstijden expositieruimte

donderdag t/m zaterdag van 12.00-17.00
zondag van 12.00-15.00 uur en na telefonische afspraak

Zondag 18 mei  t/m vrijdag 4 juli'08
Wildgroei 2 Onbesliste kwesties • met Henk van den Bosch

Zaterdag 15 september t/m vrijdag 26 oktober 2007
BUITENLANDERS!
met o.a. Hans Walraven, Nick Hullegie en Joseph Jessen

NU
Werk van Eugène Terwindt uit de jaren ‘70

Op zaterdag 1 mei 2010 om 16.00 uur opent Dan van Golberdinge, voormalig conservator van het Arnhemse Gemeentemuseum, in K13 de tentoonstelling NU met werk uit de jaren ‘70 van de kunstenaar Eugène Terwindt.

De in 1941 geboren en in 1969 aan de Arnhemse Kunstacademie afgestudeerde Eugène Terwindt is onder andere bekend als een vroege vertegenwoordiger van de zogenaamde Arnhemse School. Net als andere vertegenwoordigers van die school ontwierp Terwindt vanaf het einde van de jaren zestig kunsttoepassingen voor openbare plekken en bedrijfsgebouwen.

Over de betekenis van de Arnhemse School en over de zin en onzin van kunsttoepassingen in de openbare ruimte is de afgelopen jaren het nodige gepolemiseerd. Wat daarbij enigszins op de achtergrond raakte, waren Eugène Terwindts aanvankelijke artistieke uitgangspunten en juist die uitgangspunten wil de tentoonstelling op de voorgrond plaatsen.

Evenals zijn leermeesters Berend Hendriks en Peter Struycken had de jonge Eugène Terwindt eind jaren zestig een afkeer van de traditionele, nog door Cobra gekoesterde kunstenaarshouding en het belang dat werd gehecht aan gevoel, intuïtie en subjectieve motieven en impulsen. Eugène Terwindt wilde als kunstenaar zijn doen en laten juist rationaliseren en objectiveren. Aanhakend bij de al aan het begin van de twintigste eeuw geformuleerde opvattingen van kunstenaars uit de kringen van Bauhaus en De Stijl, meende Terwindt dat de kunstenaar zich moest beperken tot het gebruik van zuiver beeldende middelen, dat wil zeggen: kleur, vorm en materiaal. Om de expressieve mogelijkheden van deze beeldende middelen in kaart te brengen en om deze mogelijkheden helder en rationeel toe te kunnen passen, deed Terwindt systematisch onderzoek waarbij hij kleuren, vormen en materialen op basis van geometrische patronen en wiskundige reeksen combineerde en varieerde. Dit onderzoek vormde de basis voor zijn vrije werk en zijn ontwerpen voor kunsttoepassingen in gebouwen en de openbare ruimte. Waar het beeldonderzoek en de op basis daarvan uitgevoerde werken uiteindelijk toe moesten leiden was een rationeel gefundeerde en voor iedereen begrijpelijke beeldtaal. Die universele beeldtaal zou het mogelijk maken om vorm te geven aan een humane omgeving in de meest brede zin van het woord, dus van het interieur in huis tot de vormgeving van de architectuur en de infrastructuur.

Terwindt voerde in de jaren zeventig en tachtig aardig wat opdrachten uit en sommige van zijn vroege werkstukken, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek in Heerlen, verkeren bijna veertig jaar later nog altijd in een uitstekende staat. Toch kan gesteld worden dat het grote ideaal – een in alle opzichten rationeel vormgegeven, humane leefomgeving – uiteindelijk slechts bij stukjes en beetjes is gerealiseerd. Aan de betekenis van Terwindts werk doet dat echter weinig af. Interessant is onder meer de onmiddellijkheid ervan. Terwindt beperkte zich in zijn vroege jaren zoals gezegd tot het onderzoek en het gebruik van zuiver beeldende middelen. Zijn werk was abstract, dat wil zeggen het beeldde niets uit en verwees uitsluitend naar zichzelf. De kunst die Eugène Terwindt en geestverwante kunstenaars in deze jaren voor ogen stond, had de toeschouwer met andere woorden niets anders te bieden dan de zintuiglijke ervaring ervan. Dat had twee belangrijke gevolgen. Ten eerste betekende het de emancipatie van de toeschouwer. Want wat de toeschouwer met de ervaring van het kunstwerk deed, hoe hij of zij die interpreteerde, was de zaak van de toeschouwer zelf. De centrale rol van de ervaring betekende ten tweede dat het kunstwerk de aandacht van de toeschouwer onvermijdelijk richtte op het hier en nu: het moment van de zintuiglijke ervaring. Niets lijkt vanzelfsprekender dan het laatste, maar weinig is de mens wellicht vreemder dan een volledige en bewuste aanwezigheid in het nu. Historisch gezien neemt de waardering voor de betekenis van het nu pas een aanvang met het modernisme in de negentiende eeuw en gesteld kan worden dat het vluchtige moment nog steeds de glans heeft van een grotendeels onverkend gebied.

Minstens zo belangrijk is het werk van Eugène Terwindt uit de vroege jaren ’70 omdat het een andere, al weer bijna vergeten manier van denken voor de geest roept. Er heerste in de jaren zeventig een sterk geloof in de maakbaarheid van de samenleving op grond van rationeel denken en handelen. Dat geloof is na de jaren ’70 uit de mode geraakt. Het vertrouwen in de menselijke rede en op redelijkheid gestoelde idealen werd vervangen door een discours van onmacht. Had de mens zijn eigen lot nog in handen? Ogenschijnlijk niet, want wat kon een weldenkend mens uitrichten tegen zichzelf – zijn instincten, zijn postmoderne twijfel en verlammende waarderelativisme - en tegen de veronderstelde almacht van het marktmechanisme en de globalisering in de buitenwereld? Na de recente kredietcrisis rijst echter de vraag of we ons het geloof in onze onmacht en onze postmoderne bedremmeldheid nog langer kunnen veroorloven. Een nieuwe manier van denken lijkt noodzakelijk en in dat licht is het werk van kunstenaars als Eugène Terwindt uit de jaren ’70 opnieuw relevant. Het biedt wellicht geen kant en klaar recept voor de huidige problemen, maar vormt, omdat het stoelde op een uitgesproken geloof in de menselijke rationaliteit, wel een onderwerp om het huidige denken aan te slijpen.

De tentoonstelling NU toont zowel vrij werk als schetsen en foto´s van opdrachtgebonden ontwerpen die de hier besproken kunstopvatting illustreren. Speciaal voor de tentoonstelling werd bovendien een van Terwindts uit de jaren zeventig stammende objectontwerpen opnieuw uitgevoerd. De tentoonstelling is te zien tot en met vrijdag 25 juni 2010.